Kategoria Prozë ose tregim i shkurtër 2017

Kodi 15-4/ 2017

Vibrimet e shpirtit

 

E dashuroj natën, sepse errësira qetëson trupin e unë mund ta çliroj lehtësisht shpirtin të lundrojë ndër tregime të fshehta të qetësisë. Atë natë ma kishte ënda të dilja, të ecja në shëtitoren e qytetit, ashtu shkujdesur si përherë, e t’thithja lumturuar ajrin bujar, e ndoshta shkujdesur sërish t’bëja ndonjë ecejake fëminore, se e dija që yjet e qielli s’kishin për t’më marrë për të çmendur.

Llambadarët anës rrugës më shoqëronin e luanin me hijen time si prozhektorët e një skene të madhe. Hapat e mi trokisnin lehtë mbi gurë, të shqetësuar mos turbullonin qetësinë…

Ndalova… Në kraharor ndjeva një ankth, trishtim e zbrazëti. Moti ndryshoi…

Një ftohtësi e trishtë zhduku yjet e lëshoi fjolla të lehta dëbore mbi tokë e unë u drodha… Bëra të lëviz, por diçka m’i pengonte këmbët dhe me të ulur kokën, sytë panë një trup njerëzor të mbledhur grumbull, veshur me rrecka të grisura, me lot të ngrirë mes borës që kishte zënë vend mbi fytyrën e tij të vuajtur.

U ula në gjunjë. Mbulova trupin e tij me xhaketën time e me duart e mia mbështolla të tijat… të ngrira… të ngurta… Mes shuplakave të tij, strukur brenda gjoksit, varej një zinxhir i shndritshëm… Tërhoqa zinxhirin e në të varej një fotografi… një grua që shtrëngonte në krahët e saj një foshnjë… Ia futa sërish hajmalinë mes shuplakave dhe mbeta aty, e shtangur, duke e parë me dhimbje, inat e trishtim të ngërdheshura bashkë.

Krejt papritur, ndjesitë u turbulluan prej një tingulli të fuqishëm që nga qielli, si kambanat e orës. Ngrita kokën… Qielli ishte skuqur e në tensionin e tij drithërues varej një orë me akrepa të fiksuar e një datë poshtë saj… 02:00… 25 dhjetor 1933. Poshtë këmbëve toka nisi të dridhej. Gurët lëvizën… u hapën… mbështollën trupin e pajetë me përqafimin e tyre të gurtë dhe e zhdukën nën ta. Xhaketa mbeti e zbrazët.

E tronditur, vazhdova të ecja me një ndjesi ftohtësie të ethshme, të mbetur në duar. Teksa ecja, ndieja vëzhgimin e mureve të gurta, që kufizonin një rrugicë ku isha futur dhe ndihesha, çuditërisht, herë e vogël e herë e madhe, herë e vetmuar e herë jo, e frikësuar… e pastaj e mrekulluar…

Isha përhumbur në mendime e ndjesi, kur papritur, një metër më tutje, shqova një hije të ulur në shkallët e ulëta të një shtëpie përdhese. Dridhej e lëshonte ca tinguj vaji, që ta këpusnin shpirtin. Nga larg u dëgjua një zë fëmije:

– Po vijnë trimat!

Hija brofi në këmbë, e kërrusur e me dorën shtrënguar në zemër shikonte nga erdhi zëri. Ishte një grua e moshuar rreth të shtatëdhjetave dhe e gjithë jeta i lexohej në rrudhat e shumta, që s’i kishin lënë shprehi tjetër në fytyrë veç vuajtjes, shpresës dhe ëmbëlsisë. Nga fundi i rrugicës arriti të dallonte nusen. Me gjysmë zëri, me shpirtin të sfilitur, e pyeti:

– Bardha… nuk e pe Lulin?

Bardha kishte zënë prej dore një djalë të vogël rreth gjashtë-shtatë vjeç dhe si t’i kishte ngecur diçka në fyt, u përgjigj:

– Jo…

– Ehhh!… – ia priti gruaja e moshuar dhe vazhdonte të shikonte nga kishte ardhur zëri.

– Nënë, futuni brenda se po fryn erë.

Gruaja e moshuar s’lëvizi.

– Po pres djalin… – tha, e një pikë loti i përkëdheli rrudhat.

 

Rrinte pa lëvizur, me sytë në tokë. Pranë meje kaloi një burrë i gjatë, mjekrosh e me supe të gjera, mbuluar me ca rroba të vjetruara. Iu afrua gruas e ia mbështeti dorën te supi i saj i imët. Ajo ngriti kokën, e asnjë rrudhë s’mundi t’ia fshihte lumturinë e madhe që po i shpërthente aq madhërisht nga e gjithë qenia e saj.

– Lul, biri im… biri im i shpirtit! – foli e u derdh në krahët e tij me një mall e dashuri, që vetëm të mblidheshin bashkë gjithë shprehitë më të ndjera të dashurisë amësore, nga shkrimet më të bukura të gjigandëve të letërsisë, mund t’ia matnin peshën.

Lotët i rridhnin rrëke teksa thërriste:

– Bardha!… Bardha!

Luli ktheu sytë nga dera. Bardha doli me të shpejtë e, kur hapi derën, ngriu, nuk i besonte syve. Vrapoi ta përqafonte, t’ia prekte fytyrën, supin, duart, të bindej se ishte e vërtetë gjithë ajo lumturi. Te dera u duk djali i vogël.

– Bir, shko përqafo babanë! – thërriti gruaja e moshuar.

Luli dëgjoi këto fjalë, pa djalin te dera, e duket sikur për një moment harroi gjithë zjarret, plumbat, frikën e jetës, të cilat s’i pati njomur me as edhe një pikë loti, e tani, nisi të qante me dënesë. Edhe Bardha qante. Djali shikonte me çudi e frikë burrin e gjatë përballë tij e dukej sikur ai s’i afrohej aspak imagjinatës së tij për babanë hero, për të cilin e ëma me siguri i ka treguar shumë histori netëve përpara lutjeve. Luli e ngriti djalin në krahë, e shtrëngoi fort mes tyre dhe duke qarë i tha:

– Sa shumë qenke rritur, bir!

Nga diku, larg, u dëgjua një klithmë mortore, e thiktë, pafundësisht e dhimbshme. Nëna ia shtrëngoi fuqishëm dorën Lulit dhe të katërt u futën brenda. Dera tingëlloi fort e unë u përmenda, si të isha zgjuar nga një ëndërr e ngarkuar. Duke ecur vërejta të varur në mur një pllakadë ku shkruhej: “20 nëntor 1944 – parakaluan partizanët e qytetit të mbijetuar nga Lufta e Dytë Botërore”.

Mbeta duke menduar, që luftë, luftëtarë e të rënë ka në çdo kohë, veçse në masë më të vogël e ky realitet më theri në shpirt. Ndjeva të neveritshëm e të pakuptueshëm egoizmin natyral të qenies njerëzore, që në këto skena villet i përbindshmëruar me kotësi, absurditet, verbëri e çnjerëzi. Nga ana tjetër e në të shumtën e rasteve paralel me egoizmin, sëmundja e pushtetit është më e rënda. Është një sëmundje djallëzore, që të pushton dalëngadalë duke shuar ekzistencën, vdekja më tragjike për së gjalli. Botë absurde!

Ka për të pushuar kur njeriu të shpluhurosë shpirtin, e në trajtën e tij të vërtetë të rrëzëllejnë këto tri mësime të gjenezës:

  1. Misioni yt është dashuria.
  2. Dashuro të bukurën.
  3. E bukura është gjithkund.

… Ose ndoshta edhe atëherë s’ka për të pushuar… Ose ndoshta akoma, shpirti s’ka për t’qenë kurrë aq i fortë, sa për të thyer koracën e hekurt t’egoizmit e shpirtrat e padashuruara do vazhdojnë të vdesin nga uria… Kushedi!…

Më rrokulliseshin këto mendime nëpër kokë e për një moment u përzien me ca zëra të urryera dhe dinamika e mendimeve u qetësua. Zërat vinin nga një rrugicë tjetër përkarshi. Mbërrita te kthesa e zgjata kokën të shikoja. Një grup djemsh e vajzash kishin lidhur në “shtyllën e turpit” një vajzë moshatare të tyre. Me dhëmbë jashtë gajaseshin, si ca karikatura të shpërfytyruara, duke e gjuajtur me fjalë të tilla:

– Sa e shëmtuar je!… (ha-ha-ha)… Pse nuk vdes?!… (ha-ha-ha)…

Një tjetër e tërhoqi nga flokët dhe i shfrynte:

– Ç’i ke këto flokë kështu?! Nuk patën më vend në kopshtin zoologjik që të lanë jashtë?… (ha-ha-ha)…

Vajza e gjorë! Gjithë ajo torturë psikologjike, ia kishte ngjyrosur dhimbshëm fytyrën. Ishte skuqur e nxirë e me sytë nga toka përpiqej të largohej. U dëgjua një zë nga audienca femërore:

– Boll tani, se është gjynah…

Vajza ngriti sytë në atë moment, të cilët iu veshën rrufeshëm me neveri, sikur në ta të ishte shkruar: “Unë… gjynah?!”.

Me të thënë ato fjalë, përfaqësuesja nga audienca femërore ia rroku shpatullat një prej krerëve të budallenjve edhe grupi nisi të largohej. Vajza ndihej e lodhur dhe një ndjesi e shëmtuar i kishte mbetur mes kraharorit. Si për të çliruar sadopak shpirtin prej asaj ndjesie të llumtë, nga sytë e saj pikonin me ngurrim ca pikëza loti, që puthnin me afsh gurët e ftohtë përgjatë rrugicës e në avullimin e tyre dukej sikur fosilizonin në ta historinë e ngarkuar. Nxitova t’i afrohesha. Doja t’i thosha ca fjalë që do kisha dashur t’m’i kishte thënë dhe mua dikush, para se t’mësoja të dëgjoja shpirtin. Edhe pse e dija që s’kishte për t’më dëgjuar, qenia ime kishte nevojë t’i fliste qytetit, ajrit, qiellit, vetes:

“Mos e struk veten nën heshtat e të humburve. Mos i urrej të humburit e as mos i fajëso, që po i derdhin mbi ty të zezat e jetës së tyre. Edhe pse janë vrasës të diellit në ditët e tua, edhe pse pa gjak në duar, vrasin gjërat më të çmuara të jetës, ti thjesht mëshiroji. E di pse?… Sepse është e vështirë t’i ruash qelqet të kristalta, kur shiu, acid i tejmbushur me vrerët e njerëzimit, godet si ca lot të inatosur mbi ty. Ruaje shpirtin edhe kur ta shtypin, ta godasin dhe prapë fali, se janë të dobët e s’qe zgjedhja e tyre. Ruaje fort, që t’ecësh e gjallë mes ushtrisë së zombive.”

Vajza ngriti kokën, mprehu shikimin e saj të varur, e një buzëqeshje e lehtë i ndriçoi sytë. Më dëgjoi?!… Mendoj se thjesht ka menduar të njëjtat gjëra si unë.

 

Pak më tutje u hap një portë e para saj ishte një djalë i ri rreth të njëzetave. Përballë qëndronte një burrë i veshur me kostum të zi dhe kollare me vija të kuqe e të zeza. Djali po i thoshte:

– Ju lutem, më kini parasysh, kam shumë nevojë për një punë… Ju e dini… nëna ime është sëmurë dhe…

– Sigurisht, sigurisht, – ia preu fjalën burri me kollare dhe mbylli derën me të shpejtë.

Ajo i kërciti fort përpara fytyrës e djali puliti sytë e trishtë. Mbeti aty përpara derës për një moment. I hodhi një vështrim shpresëvakët letrave që mbante në duar. Me lëvizje të ngadalta, i futi ato në çantë dhe u largua. Te dera shkruhej: “Zyra e Punësimit” dhe kudo nëpër lajmërime të varura aty, shkruhej: “Shkurt 2008”. M’u kujtua për një çast vajza. S’kisha kuptuar që ishte larguar. Edhe lajmërimet ishin zhdukur bashkë me të…

Shkova deri në fund të rrugicës dhe e gjeta veten sërish në shëtitore. Në atë moment qielli u bë dritë. Shëtitorja nisi të gëlonte e një përzierje frymëmbushëse prej këngësh e zërash fëminorë, tingujsh kitare, daullesh, karuzeli, biçikletash… ndihej në ajër. Më dukeshin të njohur gjithë ato tinguj, zëra, pamje, sikur t’i kisha dëgjuar e t’i kisha parë edhe një herë tjetër, shumë kohë më parë.

Shëtisja dhe unë mes njerëzve. Diku më zunë sytë një vajzë të vogël, e cila kërcente hopthi, gjithë gëzim, aty-këtu, hera-herës rrotullohej dhe përpiqej të bënte ndonjë “piruetë”, e në këto përpjekje humbiste ekuilibrin dhe rrëzohej duke qeshur. Ngrihej sërish e kur ia dilte i drejtohej së ëmës (e cila ndodhej aty pranë duke kuvenduar zellshëm me një shoqe) duke e tërhequr prej fustani:

– Mami… mami, shiko si e bëj piruetën, – dhe rrotullohej.

E lumtur që s’u rrëzua, kthente sytë e shkëlqyeshëm nga e ëma, e cila vazhdonte të dëgjonte e përqendruar muhabetin “e rëndësishëm” të shoqes së saj dhe pa kthyer kokën përgjigjej thatë:

– Shumë bukur, shpirti i mamit!

Më tutje, një djalosh imcak luante duke vrapuar me një aeroplan në dorë e me të përshkonte gjithë shëtitoren duke u futur mes këmbëve të njerëzve. Diku tjetër, një djalë, ulur në ca shkallë të gjendura aty, këndonte e luante në kitarë duke i shtuar ca ngjyrime më tepër asaj gjallërie të adhurueshme. Një çift i këndshëm pleqsh ishin ulur në stol, shtrënguar në krahët e njëri-tjetrit dhe sodisnin me mallëngjim e dashuri, gëzimin e pastër e të vyer për thjeshtësinë e të zakonshmen.

Anës shëtitores ndodhej një piktor me ca piktura të tij e, ndërkohë, vazhdonte të hidhte në telajo çdo gjë që shqisat i dërgonin shpirtit. Sa të mrekullueshme ishin! Në një prej tyre kishte pikturuar një balerinë duke dhënë shfaqje në një teatër madhështor. Në një tjetër dukej një aviator, që çante retë e sipër tij një qiell i kthjellët… Një këngëtar që ndante shpirtin me mijëra muzikëdashës në një skenë të madhe, si dhe një çift të rinjsh, të përqafuar, ulur në stolin e shëtitores së një qyteti të gurtë që gjallonte.

U dëgjua tingëllima plakë e sahatit, që njoftoi orën 17:00. Lart ishte varur një shirit i madh, i shkëlqyeshëm “Gëzuar Vitin e Ri 2004”. Nisi të binte errësira duke zbuluar yjet, ata vëzhgues të heshtur të historive më të largëta. Paskëtaj gjithçka ra në qetësi dhe shëtitorja u zbraz. Një gëzim i kulluar fëminor nisi të lulëzonte në kraharor. Gurët tingëllonin melodinë e hareshme të energjisë së strukur, humbur dhimbshëm diku në thellësitë e qenies. Kjo melodi shoqërohej prej një trokitjeje ritmike, të lodhur, që më ngjyroste gëzimin me dhimbje dhe mallëngjim. Nga larg, drejt meje, po vinte një plak me shkop dhe një vajzë e vogël. Vajza kishte sy mrekullisht të ndritshëm, si çdo fëmijë dhe… (buzëqesha)… ajo kishte këmbët më të lumtura që kisha parë ndonjëherë… Teksa afroheshin fytyra e plakut më bëhej e ëmbël, e dashur, e njohur… dhe ca lot prej mallit shkëlqyen sytë e mi. Kisha kohë që s’e kisha parë gjyshin… Në përpjekje për ta përqafuar, ata kaluan përmes meje e unë u ktheva të shikoja teksa zhdukeshin në numërimin e hapave… Instinktivisht, nisa të ndjek hapat e mjegulluar të vogëlushes, që tani s’dukej më.

Një aromë e njohur kokoshkash e sheqeri ngacmoi ëmbëlsisht tek unë kujtime. Pa kuptuar kisha ecur deri në parkun e lodrave. Shkova ngadalë drejt karuzelit dhe i hipa një prej kuajve… Tanimë s’ishte e vështirë si atëherë, e s’ishte nevoja që babi t’më ngrinte në krahë… (buzëqesha)… Lëmova kalin me duar… dritat u ndezën, vendosa duart mbi mbajtëse… bota rreth meje nisi të rrotullohej dhe qetësia u mbush me britma hareje. Duke u rrotulluar, një varg kujtimesh gjithnjë në rritje më ndiqnin nga pas, e një hap gjithnjë e më i madh skulpturonte asfaltin, herë me çikjen e lehtë të një balerine e herë të tjera me tronditjen drithëruese të një tërmeti… Bota fiku dritat, heshti dhe ndaloi…

Me kokën të rënduar dhe trupin të lehtë, ndieja në ecjen time një udhëtim të lartësuar nëpër kohë… E gjeta veten tek ura… Ndoshta s’do isha përmendur për një kohë të gjatë, në qoftë se këmbët s’do më kishin çuar atje. Shelgu qëndronte aq i bukur aty përballë meje dhe degët e tij valëzuese prej erës, ishin kërcimtaret më të mira e hipnotizuese të simfonisë së qetësisë. Edhe atë ditë ato vallëzonin lumturisht nën përkëdheljen e një ere të lehtë pranverore. Vendosa instinktivisht dorën në bordurën e urës dhe mbylla sytë… Ndjeva mbi dorën time ngrohtësinë dhe pushtimin e një dore tjetër e trupi m’u drodh edhe një herë… si atë ditë… Hapa sytë. Mbeta aty për një moment, me ndjenjën e rizgjimit në kraharor të pranverës më të bukur… Ah… ç’mall më kishte marrë!…Vetëm shelgu e di ç’shpërqëndrim i ëmbël vizatohej në fytyrën time e në sytë një dhimbjeje të dashur. Sa mirë që s’ka gojë të flasë… e më ngjan sikur me heshtjen e tij madhështore, m’i thur lavde ndjenjës, ma ruan të kristaltë, të pastër e notat e saj ia plotëson simfonisë… Ca tinguj të ëmbël po m’i sillte bashkë me erën, urën… Atë ditë… më kujtohet… kishte qenë dhe një plak, ulur në stolin ngjitur bordurës, dhe luante dashurisht, melodi të ndiera me violinën e tij. U ula në stol dhe qëndrova aty duke shijuar tingujt e violinës, që luheshin ende të gjallë në kokën time.

Sodisja ç’më rrethonte dhe dashurova atë qetësi, heshtje, ngurtësi solemne, që fshihte aq hyjshëm gjithë trajtat e dinamikës së shpirtit dhe që fotografonte/mpikste çdo hap, frymëmarrje, lëvizje… si për t’thënë, që ekzistenca lind e vdes me gjithësinë dhe forma e saj varet nga veprat, zgjedhjet e moszgjedhjet, gjatë kohës mes lindjes e vdekjes së perceptueshme.

Posto një koment